Czajewski Wiktor (1857–1922), literat i dziennikarz-publicysta. Rodem z Ostrołęki n/Narwią, ur. 10 VI, syn tamtejszego urzędnika powiatowego, kształcił się w Królewcu, następnie studiował historię i literaturę oraz sztukę na Uniwersytecie Jagiellońskim (1877–1880) i tu rozpoczął działalność literacką i dziennikarską. W latach 1878 i 1879 uzyskał nagrody konkursowe z fundacji ks. Czartoryskich za rozprawy historyczne: 1) O legacji Commendoniego w Polsce i 2) O stosunku Mikołaja Reya do reformy religijnej i politycznej. »Echo« warszawskie zaś zamieszczało jego korespondencje z Krakowa oraz z odbytej następnie półrocznej jego podróży po Europie (Berlin, Kolonia n/R., Bruksela, Paryż, Orlean, Szwajcaria, Bawaria, Wiedeń). Następnie osiadł w Warszawie, skąd w r. 1882 udał się na uzupełniające studia uniwersyteckie do Pragi Czeskiej, a po powrocie do kraju, nabył od księgarza warszawskiego Wilanowskiego wydawnictwo »Przegl. Bibliograficzno-Archeologicznego«, lecz prowadził je dość krótko (pod jego kierunkiem wyszły tylko 2 numery). Objął bowiem niebawem wydawnictwo »Tygodnika Powszechnego«, którym kierował jako redaktor i nakładca do r. 1889. Pozatem Cz. opublikował od r. 1883 wiele większych i mniejszych prac oraz przyczynków, tudzież utworów literackich. Są to prace wydane bądź w czasopismach, bądź w innej postaci: Nowe opracowanie literatur słowiańskich oraz Etyka Mikołaja Reya (»Ateneum« 1881), Kurpie, obraz histor.-etnograficzny (»Przegląd Bibliograficzno-Archeologiczny« 1881), Stosunki włościańskie w gub. Kaliskiej (»Wędrowiec«), Bursztyn (»Inżynieria i Budownictwo«), Mikołaj Sęp Szarzyński (»Bluszcz«), Autor wojny Chocimskiej (»Tyg. Mód i Powieści«), Bajki Mikołaja Reya, Najnowsza pieśń czeska (»Tygodnik Ilustrowany«), Pan Tadeusz u Słowian (»Przegląd Tygodniowy«), Tomasz Kajetan Węgierski w 100-ną rocznicę, Henryk Sienkiewicz, Kobieta w prawodawstwie polskiem, Demokratyczne idee Juliusza Słowackiego, Giaur w Polsce (»Tygodnik Powszechny«) oraz wiele artykułów o ówczesnych zagadnieniach społecznych i kulturalnych (»Tygodnik Powszechny« i inne czasopisma), kilka nowel, m. i. Ziemia się ruszyła i Kain z musu; powieści, m. i. Na puszczy w 2 tomach, Powieść Oryla (1887) i Jonasz Schlichting (1888); sztuki teatralne, komedie: Hrabianka, Rzecz niedowiedziona, czy ogon do psa czy pies do ogona, Spadek w Ameryce (1887–1888), Wedle prawa, dram. hist. ludowy, oraz wcześniejsze (1881) fragmenty tragedii historycznej Bolesław Śmiały; studia, m. i. Kaszubi ich życie i poezja (1883), Historia literatury czeskiej z czasów Odrodzenia (1883–1886), Mikołaj Rey na sejmach (1885) i Polska za Piastów, jako »rys z naszych dziejów«, dość ostro potraktowany przez krytykę, wreszcie Przewodnik po Warszawie (1894) i 4-tomowa rzecz pt. Warszawa Ilustrowana (1895/96) z ciekawym w tomie IV ujęciem prasy warszawskiej z czasów dawnej Rzpltej Polskiej. Od r. 1897 Cz. przeniósł się do Łodzi, gdzie podjął wydawnictwo dziennika »Rozwój«. Prowadził je do końca życia z przewodnią myślą uprzemysłowienia dla Polski ośrodka łódzkiego. Cz. zmarł w Warszawie 23 IV 1922.
Spis uczonych i literatów, W. 1895; »Rocznik Naukowo-Literacko-Artystyczny« (encyklopedyczny) na rok 1905; Górski S., Łódź spółczesna, Łódź 1904; Piętnastolecie »Rozwoju«, Łódź 1912; Numery jubileuszowe »Rozwoju«: X-lecie (nr 245 z 1 XII 1907) i XXV-lecie (nry 334 i 335 z 3 i 4 XII 1921) oraz numer żałobny »Rozwoju« z 25 IV 1922 z powodu zgonu ś. p. Cz.
Stanisław Jarkowski